Ruslink.pl

• obsada:
  • Czułpan Chamatowa - Nina
  • Merab Ninidze - Daniel Pokrowski
  • Ananastasija Szewieliewa - Wiera
• reżyseria:
  • Aleksiej German jr
• scenariusz:
  • Aleksiej German jr
• zdjęcia:
  • Maksim Drozdow
  • Aliszer Chamidchodżajew
• muzyka:
  • Fiodor Sofronow

Autor: TW
Data wystawienia: 2009-11-23

Znany rosyjski reżyser Karen Szachnazarow, stwierdził w jednym z wywiadów, że współczesne kino w jego kraju tworzy się z myślą nie o publiczności, a o krytykach. Jeśli spojrzymy na najważniejsze dokonania tamtejszej kinematografii ostatnich lat, szczególnie uwzględniając nurt kina autorskiego nie trudno przyznać mu racji. Skrojone pod wąską grupę kinomanów, zwłaszcza tę nawiedzającą międzynarodowe festiwale filmowe, żyje w rozdźwięku z oczekiwaniami rosyjskiej publiczności, która dosyć ma dramatów dziejących się na jej oczach i szarości otaczającej jej na co dzień.

W tę dość hermetyczną tendencję wpisuje się bez wątpienia Papierowy żołnierz Aleksieja Germana jr, nakręcony na przekór gustom przeciętnego widza i przeznaczony dla wąskiego grona odbiorców gotowych na wyzwania intelektualne i estetyczne. Wraz z bohaterem filmu, lekarzem Danielem,Pokrowskim, stajemy u progu nowej ery, za której początek należy uznać lot pierwszego człowieka w Kosmos. Przekonany on jest, że to wydarzenie będzie przełomem w dziejach ludzkości. Świetlana przyszłość głoszona przez komunizm stanie się faktem, a on sam, dzięki pracy z przyszłymi kosmonautami, przyłoży rękę do tego wiekopomnego wydarzenia. Danielem targają jednak nieustanne wątpliwości. Nie do końca potrafi on zdefiniować rolę, którą musi odegrać. Nie wie, czy w momencie, w którym przyjdzie mu działać, stanie na wysokości zadania. Snując mrzonki o wielkich ideałach potyka się on również o codzienność, z którą wyraźnie nie potrafi sobie poradzić. Wplątuje się w romans z obcą kobietą. Jego relacje z żoną pozostawiają wiele do życzenia. Powstaje więc pytanie, czy nie mogąc okiełznać rzeczywistości, jest on w stanie wcielić w życie wyznawane przez siebie ideały.

Jakkolwiek doskonale ukazany, dramat wewnętrzny Daniela ma kilka rys, które sprawiają, że trudno, przynajmniej europejskiemu widzowi, nie zawsze znającemu specyfikę mentalności rosyjskiej, utożsamić się z nim. Momentami jego wątpliwości i rozterki moralne są tak mocno przerysowane, iż trudno uwierzyć, aby ktokolwiek tak silnie mógł przeżywac tego typu problemy. Budzi to w widzu zrozumiałą irytację i opór. Germanowi jr udaje się jednak w postaci Daniela zawrzeć obraz rosyjskiej inteligencji lat 60., która po latach krwawych rządów Stalina, skazującego ją niemal na wymarcie, czuje powiew wolności epoki Chruszczowa. Wolność ta przynosi z sobą nowe wyzwania – zadaniem inteligencji nie jest już przetrwanie, ale działanie. Jako tradycyjna siła napędowa narodu rosyjskiego, czuje ona odpowiedzialność za przyszłość. Jednak odpowiedzialność ta, jak w przypadku Daniela, jest paraliżująca. Pojawiają się nieustanne wątpliwości, czy uda się w tym momencie dziejów stanąć na wysokości zdania. Reżyser jest pesymistą, ukazującym niemoc elity, pogrążonej w jałowych dysputach i bezsens jaki temu wszystkiemu towarzyszy. Daniel, jako jedyny, ma pełną tego świadomość, stąd dramat, jaki przeżywa.

Przewijająca się przez film słynna piosenka Bułata Okudżawy, od której film wziął swój tytuł jest kluczem do rozumienia obrazu Germana – Daniel jest tytułowym papierowym żołnierzem, człowiekiem o wielkich ambicjach, ale też ogromnych słabościach, których nie potrafi przezwyciężyć, i które doprowadzają go do ostatecznej klęski.

Warto przyjrzeć się także scenerii, w której rozgrywa się film. Bezkresne błotniste stepy Kazachstanu, nad którymi góruje ciężkie ołowiane niebo, ma stać się miejscem, na którym powstanie nowy wspaniały świat. Zręby świetlanej przyszłości nie wróżą jednak przełomu. Wszechobecny rozkład, nijakość i mrok przeszłości w postaci likwidowanych właśnie obozów pracy sprawia, że trudno nam sobie wyobrazić, aby właśnie tu miał dokonać się zwrot. Nie różniące się niczym od obozowych zabudowania kosmodromu zieją prowizorką. Nasuwa się więc pytanie, czy podbój Kosmosu jest rzeczywiście krokiem naprzód, czy jednak dreptaniem w miejscu niereformowalnego imperium. W Papierowym żołnierzu pytanie pozostaje bez odpowiedzi.

Jest w tym wszystkim nie tylko obraz przeszłości. Diagnoza reżysera, a może nawet oskarżenie dotyczy także współczesności. Czy po rozpadzie Związku Radzieckiego intelektualne elity czegoś dokonały? Czy zepchnięte na margines życia społecznego zdolne są do działania. Jeżeli German się nie myli w swoich sądach, lekcja z przeszłości nie została wyciągnięta.


TW

2008 – MFF w Wenecji
- Srebrny Lew dla najlepszego reżysera – Aleksiej German jr
- Golden Osella za najlepsze zdjęcia - Maksim Drozdow, Aliszer Chamidchodżajew
- Nominacja do Złotego Lwa

2008 – Złote Orły
- Nominacja w kategorii najlepszy film
- Nominacja w kategorii najlepszy reżyser – Aleksiej German jr
- Nominacja w kategorii najlepsza rola kobieca – Czułpan Chamatowa
- Nominacja w kategorii najlepsze kostiumy
- Nominacja w kategorii najlepszy montaż

 

• Papierowy żołnierz. Trailer