Ruslink.pl

Jego komedie to absolutna klasyka radzieckiego kina i mimo upływu lat cieszą się one niesłabnącą popularnością, już dawno temu zyskując sobie miano filmów kultowych. Piosenki z jego filmów nucą kolejne pokolenia Rosjan i mieszkańców byłego Związku Radzieckiego, a teksty z nich weszły do języka rosyjskiego. Wśród dziesięciu najbardziej kasowych filmów nakręconych w studiach Mosfilmu, trzy to działa Gajdaja.

Urodził się 30 stycznia 1923 roku w Swobodnym, na dalekim wschodzie Rosji. Po kilku przeprowadzkach jego rodzina osiedliła się Irkucku, w którym Gajdaj mieszkał przez wiele lat, nawet wtedy, gdy stał się już znanym reżyserem.

Już w młodości marzył o tym, aby swoje życie związać z kinem. Nie chciał jednak zostać reżyserem, a aktorem, nie zważając na swoją wadę wymowy. Wdowa po reżyserze w swoich wspomnieniach pisze, że talentu aktorskiego mu nie brakowało, a szczególne zdolności przejawiał w rolach komediowych.

W 1942 roku został powołany do wojska. Na początku wysłano go do spokojnej Mongolii, z której wszystkimi siłami próbował wyrwać się, aby służyć na froncie. Pewnego do ich pułku przyjechał komendant wojskowej komendy uzupełnień, aby szukać uzupełnienia na front, i jak potem wspominał sam reżyser, na każde pytanie oficera Gajdaj odpowiadał: „Ja!”.

„Kto do artylerii?” - „Ja!”, „Do kawalerii?” - „Ja!”, „Do marynarki?” – „Ja!”. „Poczekajcie Gajdaj – powiedział komendant – Dajcie ogłosić całą listę”.

Początkowo znalazł się w grupie zwiadowczej, ale po tym jak został ciężko ranny wrócił do domu i zapisał się do studium przy irkuckim teatrze dramatycznym, które ukończył w 1947 r.

Mimo, że grywał główne role, nie był w pełni zadowolony z tego, co robi. W 1949 r. pojechał do Moskwy, gdzie zapisał się na studia reżyserskie we Wszechzwiązkowym Państwowym Instytucie Kinematografii. To właśnie tu poznał swoją przyszłą żonę, Ninę Grebieszkową.

Gajdaj nie od razu zajął się kręceniem komedii. Jego pierwszym filmem był nakręcony w 1956 r, obraz Długa droga (Долгий путь), oparty na sybirskich opowiadaniach Włodzimierza Korolenko. Dwa następne filmy to już komedie, przyjęte jednak chłodno przez krytykę. To niepowodzenie doprowadziło reżysera do depresji. Wtedy właśnie postanowił wrócić do Irkucka, gdzie w domu rodziców, otoczony przedwojennymi magazynami satyrycznymi, wpadł na pomysł nowej komedii.

Jak wspomina Grebeszkowa, kiedy Gajdaj przeczytał jej scenariusz dziewięciominutowego filmu Pios Barbos i neobycznyj kross (Пес Барбос и необычайный кросс), ona, żeby nie denerwować męża powiedziała „To fantastyczne!”.

Film ten stworzył nowy gatunek w kinie sowieckim tzw. komedię ekscentryczną, a jego bohaterowie grani przez Jurija Nikulina, Georgija Wincyna i Ewgenija Morgunowa, pojawili się w kolejnych obrazach reżysera: Operacja Y, czyli nowe przypadki Szurika (Операция "Ы" и другие приключения Шурика) i Kaukaska branka (Кавказскуя пленница).

„W komedii powinno być jak najmniej słów, a te, które są, winny być lakoniczne, wycyzelowane i celne” – mawiał Gajdaj. Nie mógł spać spokojnie, dopóki nie udało mu się znaleźć odpowiednio brzmiącej frazy. Te, które w końcu trafiały do filmu były tak nośne, że na stałe weszły do języka rosyjskiego. "Korocze, Sklifosowski!” (Короче, Склифосовский!), to być może najpopularniejsza fraza w radzieckim kinie, której Rosjanie używają, aby przerwać, czyjś nudny monolog.

Jak wspominają współpracownicy reżysera, na planie filmowym Gajdaj nie tylko nie sprzeciwiał pomysłom aktorów, ale wręcz zachęcał ich to przedstawiania swoich idei. Na planie Kaukaskiej branki dobre pomysły nagradzał szampanem. Po zakończeniu zdjęć bilans był następujący: Nikulin - 24 butelki, Morgunow – 18, a Bicyn tylko jedną.

W 1968 r. Gajdaj nakręcił jeden ze swoich najbardziej znanych filmów – Brylantową rękę (Бриллиантовая рука), a w 1971 wszedł na ekrany jego film-marzenie, komedia 12 krzeseł (12 стульев). Sięgnął później jeszcze po sztukę Michaiła Bułchakowa, na podstawie której nakręcił film Iwan Wasiliewicz zmienia zawód („Иван Васильевич меняет профессию”).

Filmy kręcił aż do śmierci. Zmarł 19 listopada 1993 z powodu powikłań wywołanych zapaleniem płuc.

Według wyliczeń filmoznawców, filmy Gajdaja obejrzało w sumie 600 mln. widzów.