Ruslink.pl

Rosyjski powieściopisarz, twórca powieści psychologicznej, słynny ze swojej niezwykle przenikliwej analizy ludzkiej duszy, uwikłanej w złożony polityczno-społeczny kontekst XIX wieku. Jest uważany za patrona dwudziestowiecznego egzystencjalizmu. Wywarł ogromny wpływ na powieść współczesną.

Urodził sie w Moskwie jako drugi pośród ośmiorga rodzeństwa. Był synem byłego wojskowego lekarza w jednej z biedniejszej dzielnic Moskwy i już od dzieciństwa spoglądał na ponure oblicze miasta, pełnego nędzy, przemocy i poniżenia.

Jego ojciec, człowiek o trudnym usposobieniu i drażliwy, lubił zaglądać do kieliszka. Matka niewiele miała do powiedzenia, ale to właśnie jej zawdzięcza Dostojewski chłopięce rozmiłowanie w literaturze. Jako młody chłopak Dostojewski często przesiadywał w pobliskim szpitalu ojca, obserwując życie pacjentów i wysłuchując opowieści chorych, co miało później odzwierciedlenie na kartach jego powieści.

Już od najmłodszych lat pobierał bardzo wysokie wykształcenie, ucząc się w prywatnym pensjonacie, jednym z lepszych w mieście. Rozczytywał się wówczas w historycznych romansach Waltera Scotta, „powieściach grozy” Ann Radclife, w Balzaku i E.T.A. Hoffmanie. Wielbił Aleksandra Puszkina, a wśród jego lektur był Nikołaj Karamizin, Wasilij Żukowski.

Krótko po śmierci matki w 1937 roku wyjechał do Petersburga, gdzie wstąpił do Wojskowej Szkoły Inżynieryjnej. Jego ojciec zmarł rok później (1839) na gruźlicę, mimo że dało się słyszeć niepotwierdzone plotki o tym, że z powodu swojego okrucieństwa został zamordowany przez swoje własne sługi.

Młody inżynier, Fiodor Michaiłowicz prędko zrezygnował z kariery wojskowej i poświęcił sie całkowicie pisarstwu. Jego pierwszą powieścią byli Biedni ludzie. Niedługo potem została wydana kolejna: Sobowtór, przedstawiająca człowieka prześladowanego przez schizofrenię.

W połowie lat 40. XIX wieku Dostojewski wstąpił w krąg socjalistów utopijnych. Z powodu tej działalności został aresztowany i skazany na śmierć. Tuż przed wykonaniem wyroku zmieniono karę śmierci na zesłanie do obozu ciężkich robót na Syberii, gdzie pisarz spędził 8 lat i co stanowiło bodaj najważniejszą cezurę w jego życiu.

Powrócił do Petersburga jako dojrzały pisarz, którego pochłaniała misja religijna. Wydano wówczas Wspomnienia z domu umarłych, fikcyjną powieść, luźno opartą na jego własnych doświadczeniach z katorgi, a także powieść Skrzywdzeni i poniżeni, którym to utworem Dostojewski żegnał się z naiwnym myśleniem utopijnym, któremu nie dawał szans w obliczu zła.

Dostojewski ożenił się w 1857 roku z Marią Isajewną, przez kilka lat pracował wówczas jako redaktor miesięcznika "Wriemia," które niebawem zostało zamknięte przez cenzurę. Niedługo potem zmarli jego żona i brat. Pisarz popadł w depresję. Tonął we własnych długach, a także w odziedziczonych długach brata, które spadły na niego wraz z jego śmiercią.

Sprzedał niedokończoną powieść - Gracz, a podobno także i prawa do swoich innych, nienapisanych jeszcze wówczas, utworów. W 1967 roku wraz z drugą żoną Dostojewski wyrusza z żoną w podróż po Europie, umykając przed swoimi wierzycielami. W tym czasie spod jego pióra wychodziły arcydzieła takie jak Zbrodnia i kara, Idiota i Biesy. Do Rosji powraca już jako dojrzały, słynny i wielki twórca.

Ostatnią jego powieścią byli Bracia Karamazow. Pisarz tworzył swoje największe dzieło w latach 1879-80. Przez całe życie był epileptykiem. Fiodor Dostojewski zmarł w Petersburgu w lutym 1881 roku.

1. Opowieści fantastyczne wyd. pol. 2003
2. Wspomnienia z domu umarłych (Записки из мёртвого дома) 1862 wyd. pol. 2009
3. Bracia Karamazow (Братья Карамазовы) 1879 wyd. pol. 2009
4. Zimowe notatki o wrażeniach z lata (Зимние заметки о летних впечатлениях) 1962 wyd. pol. 2009
5. Biesy (Бесы) 1872 wyd. pol. 2010