Ruslink.pl

Co łączy samowar, matrioszkę i kałasznikowa? Wszystkie te wytwory rosyjskiej pomysłowości na stałe zrosły się z obrazem Rosji, jaki projektują sobie mieszkańcy Zachodu. Jego pochodzenie tradycyjnie ginie gdzieś w mrokach przeszłości, ale kilka faktów jest niepodważalnych.

Herbata dotarła do Rosji w pierwszej połowie XVII w. i przez dłuższy czas była towarem luksusowym. Z czasem jednak koszty transportu, a co za tym idzie cena samego napitku spadły i coraz szersze masy społeczne mogły sobie na niego pozwolić. Pod koniec XVIII wieku na arenie dziejów pojawia się Fiodor Lisincyn, pracujący w Tule, będącej już wówczas centrum rosyjskiego przemysłu zbrojeniowego, rusznikarz w wolnych chwilach wynalazł urządzenie, które na zawsze zmieniło ceremoniał picia herbaty w carskiej Rosji. Metalowy kociołek z pionową rurą na węgiel drzewny, którzy podgrzewał znajdującą się w środku wodę okazał się trafionym wynalazkiem. Mała pracownia Lisicyna szybko się rozrastała, a jego rodzina z drobnych rzemieślników w ciągu kilkunastu lat stała się poważanymi fabrykantami. Sukcesu pozazdrościli im inni i w Tule fabryki samowarów zaczęły wyrastać jak grzyby po deszczu. Ułatwił im to na pewno brak w Rosji prawa patentowego.

W połowie XIX w. samowar stał się stałym elementem stylu życia Rosjan. W utworach klasyków rosyjskiej literatury pojawia się on nieustannie, a samemu Czechowowi przypisuje się autorstwo idiomu” jechać z samowarami do Tuły”, oznaczającego ni mnie ni więcej, jak bezcelową działalność. Pod koniec stulecia stał się on elementem wystroju luksusowych wagonów kolei transsyberyjskiej, by za czasów Związku Radzieckiego stać się nieodłączną częścią każdego wagonu sypialnego.

Na rozwoju produkcji samowarów zaważyła oczywiście rewolucja październikowa, wraz z którą fabryki i prywatne warsztaty przeszły w ręce ludu. Niemniej wielkie kombinaty nadal produkowały urządzenia, które w naturalny sposób musiały przejść ewolucję technologiczną. Węgiel drzewny, ropę i gaz w latach 50. zastąpiła energia elektryczna. Sen Lenina o elektryfikacji dokonał się.

W XX-wiecznej historii samowaru ważne miejsce zajmuje Olimpiada w Moskwie w 1980 roku. Rzesze zagranicznych turystów, zachłyśnięte rosyjskimi wyrobami, na masową skalę kupowały samowary i wraz z sobą wywoziły zagranicę, przyczyniając się do popularyzacji nieznanego szerzej ludziom urządzenia, jak symbolu Rosji.

Po upadku komunizmu wyrabianiem samowarów znów zajęła się „inicjatywa prywatna”, która z każdym rokiem zaczęła zyskiwać sobie nową klientelę. Jak będzie przyszłość samowarów w epoce czajników elektrycznych i upadku kultury picia herbaty w postsowieckiej Rosji – czas pokaże.